Thursday, May 24, 2018

Ажлын эхний өдөр

4.1-ээс ажилдаа орохоор болсон ч бүтэн сайн таараад, 4.2нд Улаан өндөгний баярын амралт таарсан тул 4.3нд л эцсийн эцэст ажилдаа оров ш дээ. Аа зүгээр бушуухан ажилдаа ороод гялалзуулаад гялтагануулаад өгье, үхсэн нтр гээд бсан чинь өмсөх хувцаснаас эхлээд жоохон асуудал тулгарсан хэхэ. Би чинь жоохон хулигаан хувцаслалттай хүн л дээ, спортлог ч юм уу. Ажилд өмсчихөөр өмд, цамц байдаггүй. Хамаг хувцсаа ухаж ухаж арай гайгүй өмсч болмоор (монголд бол ажлын эхний өдрөө тийм хувцастай очиж болохгүй л дээ ккк, энд хүмүүс ер нь хайнга талдаа, бас ч манай компани business casual relaxed буюу чөлөөт байдлаар хувцаслаж болно гэсэн учраас) жинсэн өмд шиг загвартай боловч хар өнгөтэй, урд талын халаасныхаа хажууд жижигхээн fashion гэж саатай утсаар бичсэн өмд, америкт Uniqlo ороход хувцаснууд нь аягүй үнэтэй санагдаад за бараг яаж хоосон гарах вэ дээ гээд авсан (ямар азаар авсан юм) зааны ясан цагаан гээд бдаг билүү бага зэрэг шар туяатай цагаан цамц 2 олоод бөөн баяр болоод өмссөн. Өөр нэг бор даавуун өмд олсон боловч гуяныхаа хажуу талд жижиг цахилгаантай халаастай (спорт загвар) гэсэн шалтгаанаар эхний өдрийн хувцаслалтаас хасагдсан боловч ажил дээрээ очоод бусад хүмүүсийн хувцаслалтыг хараад 2 дахь өдрөөс нь шууд зоригтой өмссөн л дөө.

Эхний 2 өдөр шинээр орж байгаа ажилтнууд цугтаа сургалтанд хамрагддаг гэж гэрээ байгуулах үеэр сануулсан учраас жинхэнэ ажил руугаа ханцуй шамлан орсонгүй, 2 өдөр сургалтаар бөмбөгдүүлэв. Сургалтууд одоо ч дуусаагүй, 2 өдрийн танхимын сургалтын дараа шинэ ажилтны заавал дуусгах ёстой 18 e-learning хичээлүүдийг дахиад 2 өдөр ажлын 8 цагаар хийсэн боловч сүүлийн учраа болох 3 хичээл 5 дахийн орой торойгоод үлдсэн дээ хөөрхий ккк. Хичээлүүдийн нэрнээс цухас дурьдвал Байгууллагын дотоод дүрэм (Conduct of Code), Авилгал, хээл хахууль өгөх болон авахаас зайлсхийх (Anti-Bribery and Corruption), анхан шатны IT-ын мэдлэг олгох (Know IT), Ашиг сонирхлын зөрчлийн тухай (Conflicts of Interest training), Оюуны өмч (Intellectual property) гэх мэт маш сонирхолтой, энгийн жишээнүүдээр баяжуулсан, мөн бүгд явцын болон эцсийн тесттэй (5-10 асуулттай), 80%-аас дээш авч байж тэнцэнэ, тэнцээгүй бол дахиж хийнэ. Би ганц 2 дээр 80-аас доош авсөөн, тэгээд за зөв хариултыг нь мэдчихсэн юм чинь одоо 100% авна аа гээд баярласан чинь асуулт нь өөрчлөгддөг хог байна лээ. Өө гол хичээлээ дурьдахаа мартаж Галын аюулгүй ажиллагааны дүрэм, энэ хичээлийг 2 дахь өдөр танхимаар монголоор бол хотын гамшигаас хамгаалах газраас 2 хүн ирж заагаад, дахиж e-learning-р бие дааж үзээд, тест бөглөөд, тестийнхээ хариуг шалгуулаад, Галын аюулгүй ажиллагааны заавартай танилцсан гэж цаасан дээр он сар өдөр, гарын үсгээ зураад хураалгасан.

Эхний 2 өдрийн хамгийн гоё хэсэг нь хамгийн эхлээд л байсан юм бна ккк. Нийтдээ 30 орчим шинэ ажилтан байсан ба бид нарыг бөөнөөр нь нэг танхимд оруулаад 
-За хүн бүр өөрийнхөө нэртэй нөүтбүүкийг олоод тэр сандал дээрээ суугаарай гэсэн ккк. 
Би чинь компьютер, технологийн хоббитой хүн шүү дээ, компанидаа ярилцлаганд орж байхдаа, шалгалт өгч байхдаа дан ThinkPad хэрэглэж байгааг нь анзаарсан, бас ThinkPad нууцхан таалагддаг байсан болохоор бөөн баяр болсон. Mac-ыг арай гүйцэхгүй  санагдсан хэвээрээ ч (сүүлийн 8 жил Mac хэрэглэжээ), таалагдаж байгаа, бас удаан Windows хэрэглээгүй мартсан байх гэж байсан ч Windows 7 (миний бодлоор XP-ээс хойшх хамгийн сайн хувилбар) суулгасан байсан болохоор асуудалгүй байна.

Энэ компани 150 гаруй жилийн түүхтэй (2013 онд 150 жилийн ойгоо хийсэн гсн) Швейцарийн давхар даатгалын компани (reinsurance-ыг ингэж л орчуулах бх) бөгөөд одоо ч төв нь Цюрихт байдаг, 14500 ажилтантай, 29 оронд оффистой (манайх европтоо 2 дахь хамгийн том оффисд тооцогддог, учир нь энд ажиллах хүчний үнэ, үл хөдлөх хөрөнгө буюу оффисын түрээс хямд, гадаадын хөрөнгө оруулалт татах, ажлын байр шинээр бий болгох зэрэгтэй холбоотойгоор хөнгөлөлт, тусгай нөхцлийг улсаас нь санал болгодог). Даатгал, санхүү, банк зэрэг бизнесийн хамгийн гол зүйл бол итгэлцэл, нууцлал, ил тод байдал байдаг учраас эхний өдөр л 4,5 ширхэг өөр өөр нууц үгтэй болов шүү дээ ккк. Зарим нь 90 хоног болоод солигдоно, зарим нь солигдохгүй, зарим нь 5-аас дээш оронтой, зарим нь 8-аас дээш, эсвэл яг 8 оронтой, дан тоо, үсэг тоо, тусгай тэмдэгт холилдсон гэх мэт явж өгсөөн. Уул нь хамгийн гол дүрэм бол нууц үгээ хаана ч бичиж болохгүй гэж хамгийн эхний өдөр сануулсан боловч би бүгдийг нь тус тусад нь энд тэнд бичиж авсөөн, гай болоод мартчихаж магад гээд. Нээрээ нууц үг зохиох арга гэж байдаг юм бна лээ шд, би чинь нууц үг зохиох гэж бөөн юм болдог хүн тэгсэн өгүүлбэр зохиогоод эхний үсэгнүүдийг нь аваад зохиочихдог юм байна. Жишээ нь Гайхамшигт 5 дахь өдөр (Баасан гариг)-т би дуртай, чи дуртай, бүгдээрээ дуртай. (Г5дөбд,чд,бд. хаха)

Хэхэ ажилд ороод удаагүй бхдаа бичсэн бололтой. Одоо энэ үеэ бодвол архагшсаан хэхэ.

Ажлын орчин нөхцөл, гоё юмнуудаас биччихье.

Манай ажил азаар манай дотуур байртай ойрхон 6 минут автобусаар яваад автобусны буудал руу алхахтайгаа нийлээд 15 минутын дотор л ажилдаа оччихдог.

Өдөр бүр үнэгүй жимс ирдэг, гэхдээ банан, алим 2 л ирдэг юм өө. Тэгээд банан дээр нь алалцаад дуусдаг, манай ажлынхан бүр banana hunting гээд нэрлэчихсэн хаха, би энэн дээр нилээн мэргэшээд бгаа бананд нугасгүй юм болохоороо.

Үнэгүй сайн чанарын бразил кофе болон халуун шоколад, олон төрлийн жимс болон ургамлын цайнууд, нэг удаагийн зөгийн бал, лимоны шүүс гэх мэтчилэн уух юмны сонголт болон хангалт сайн. Би лимон, цагаан гааны цайн дээр зөгийн бал, лимоны шүүс нэмсэн цайнд хамгийн их дуртай болсон.

Ажлын тогтсон цаг бхгүй, манай оффис 24 цаг онгорхой байна, өөрсдөө цагаа онлайнаар бүртгэдэг, хэзээ ирж явахаа өөрсдөө шийднэ. Мэдээж багийн ажил болон хуралтай үед урьчилан цаг тохирох бөгөөд тэр цагтаа оффис дээр бна. Ажлын дундуур ч өөр ажил хөөцөлдөөд гарч явж болно, түүнийг онлайн цаг бүртгэл дээрээ өөрөө бөглөөд л явна.

Ажлын тогтсон ширээ бхгүй, хүн бүр өөрийн нөүтбүүк, гар, хулгана болон хувийн хэрэгцээний зүйлсээ хийж явдаг оосортой цаасан хайрцагтай, мөн хувийн эд зүйлсээ хадгалдаг шүүгээтэй. Ажлын ширээн дээр ихэвчлэн 2 монитор, нөүтбүүкний суурь бна. Ажлын ширээ болон сандал эргономик, өндөрийг нь өөртөө тохируулж ихэсгэж багасгадагт нь би дуртай. Учир нь дундаж европчуудаас намхан учраас надад ихэвчлэн ширээ нь өндөрддөг юм.

Багаар ажиллах, ганцаараа бх, чимээгүй өрөө гэх мэт тусгай өрөөнүүдтэй, түүнийгээ онлайнаар захиалаад ашиглана.

Дотоод болон гадаад холбоонд Skype Business-ыг ашиглана. Хоорондоо ярихаас гадна гадагшаа залгаж болдог нь таалагдсан, би гар утсандаа суулгачихсан болохоор бүр амар.

Home office буюу гэрээсээ ажиллах боломжтой. Манай багийнхан ихэвчлэн бие дааж, бие биенээсээ хамаарал багатай ажилладаг учраас HO авах боломж ихтэй, гэхдээ мэдээж эхлээд багийн ахлагчаас зөвшөөрөл авч, багийн цагийн хуваарь дээр тэмдэглэнэ. Манай баг сар бүрийн эхний 10-15 хоногт ажил ихтэй бдаг тул түүнээс хойш хүмүүс НО авах нь их. Зарим өдөр багаасаа ганцаархнаа ажил дээр ирэх тохиолдол ч бна хэхэ.

5н давхарт амралтын өрөө бдаг. Тэнд ширээний теннис, ширээний хөлбөмбөг, xbox, ширээний боулинг, кюрлинг, покер гэх мэт тоглож болно мөн агаарт ширээ сандал бдаг тул цай хоолоо ч идэж болно.

Давхар бүрд 3н гал тогоо бдаг. 1 том, 2 жижиг. Жижиг гал тогоонд урт ширээ, аяга таваг угаагч, кофены машин, усны машин гэх мэт бна. Том гал тогоонд үүн дээр нэмээд богино долгионы шарах зуух, хөргөгч, хоол цай идэж уух хэсэгтэй. Энд хүмүүс өдрийн хоолоо гэрээсээ бэлдэж авчрах нь их. Учир нь манай ажлын ойр хавьд үнэтэй хоолны газрууд бдаг, хүмүүс ихэвчлэн 30 минут цайндаа ордог учраас гадуур гарч цаг алдахгүйн тулд, мөн тухтай учраас гаднаас хоол захиалаад эндээ идэх нь их. Миний хувьд ихэвчлэн хоолоо гэртээ бэлдэж авчирч бгаа, гэхдээ олон төрлийн, шинэ халуун хоол идэх боломжгүй бгаа нь жоохон онцгүй бгаа.

Манай багийн батлагдсан орон тоо 10-11. Гэвч тохирох хүн олдохгүйн улмаас одоогоор 8н хүнтэй. Нэг залуу надаас 1 сарын өмнө ажилд орсон, надаас 1 сарын хойно нэг охин өөр багаас шилжиж ирсэн. Багийн ахлагч болон орлогч нь хамгийн удаан буюу 4-5 жил ажилласан, үүний дараа 3н жил ажилласан 45 орчим насны ах, 2 жил ажилласан 28тай залуу, 1 жил ажилласан 28тай бүсгүйтэй хамтдаа нэг баг болоод явж байна даа.

Ажилд орох тухай пост 3

Энэ постондоо дотоодын хөдөлмөрийн зах зээлийг гадаад (ЕХ-ны бус улсын) ажилчдаас хэрхэн хамгаалдаг талаар бичье.

ЕХ-ны хуулиар ЕХ-ны аль ч улсын иргэн ЕХ-ны аль ч улсад очиж ажиллаж, амьдрах эрхтэй бдаг учраас энд гадаадын иргэн гэдэг нь ЕХ-ноос өөр улсын иргэн гэж ойлгоорой. Их Британи ЕХ-оос гарч бгаагийн нэг шалтгаан нь энэ эрх. Их Британи ЕХ дотроо хамгийн өндөр цалинтай улсын нэг учраас ЕХ-ны ядуу улсуудаас Их Британи болон бусад баян улсыг зорих ажилчдын нүүдэл үүссэн. Мөн үүнтэй холбоотойгоор ядуу ЕХ-ны улсуудад мэргэшсэн ажилчдын хомсдол ч үүсч эхлээд байгаа.

За одоо над шиг Монгол буюу ЕХ-ны бус улсын иргэн хэрхэн ажилд орох боломжтой талаар олж мэдсэнээ хуваалцъя.

Энд компаниуд гадаад ажилтан авах ер нь бол дургүй. Зарим ажлын заран дээр ЕХ-нд ажиллах амьдрах эрхтэй хүмүүс давуу талтай, учир нь компани ажиллах эрх авахад туслахгүй гэж бичсэн байдаг. Энэ нь гадаад ажилтан авахад маш их зардал болон цаг хугацаа зарцуулдагтай холбоотой. Ингэж зовж авсан ажилтан нь ажлаа хийж чадахгүй ч юм уу, урт хугацаанд ажиллахгүй бол, ЕХ-ны иргэдээс 2, 3н хүн ажилд аваад халснаас ч илүү цаг хугацаа, мөнгө алддаг байна. Мөн гадаад ажилтантай холбоотой бичиг цаас, энэ улсад суурьших байр сууцнаас авхуулаад тухайн хүний олон асуудлыг шийдэх хүний нөөцийн мэргэжилтэнтэй байх эсвэл Relocation company-д төлбөр төлж шийдүүлэх шаардлагатай болдог учир жижиг компаниудад асуудалтай. Манай энд ажиллах хүчний зардал бага тул англи хэл дээр ажлаа явуулдаг гадаадын олон компаниуд бдаг. Жишээ нь AT&T, IBM, Swiss Re, Henkel, Amazon, Johnson Controls, PWC гэх мэт. Эдгээр компаниуд ажиллах хүчний хомсдолд орохгүйн тулд (учир нь энэ улсад англи хэл албан ёсны хэл биш, мөн европт англиас илүү герман, франц, испани хэл илүү нөлөөтэй учир хүмүүс эдгээр хэлүүдийг сурах нь түгээмэл зэргээс шалтгаалан англи хэлтэй мэргэжлийн ажилтан хомсдолтой) анх энд оффисоо нээхдээ л Хөдөлмөрийн яамтай эдгээр компанийн ажилд авах гэж бгаа хүний ажиллах эрхийг 30 хоногийн дотор шийдэж өгнө гэсэн гэрээ байгуулсан байдаг юм байна лээ.

Учир нь энд бичиг цаасны ажил монголтой харьцуулахад маш удаан явдгаас гадна дотоодын хөдөлмөрийн зах зээлээ гадаад ажилчдаас хамгаалахын тулд гадаад ажилчдаас мөнгө болон цаг зав шаардсан олон шат дамжлагуудыг хуулиндаа зааж өгсөн байдаг. Жишээ нь дээрх шиг олон улсын, том хэмжээний компаниудаас бусад Хөдөлмөрийн яамтай тусгайлан гэрээ хийгээгүй гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани гадаад ажилтан аваад ажиллах эрхийг нь хүсэхийн тулд эхлээд тухайн ажлын байрны зараа олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэлд заавал 30 хоног тавьсан гэдгээ батлах, түүний дараа дотоодын хөдөлмөрийн зах зээл дээр манай шаардлагад нийцсэн ажилтан олдсонгүй гэж хөдөлмөрийн биржид мэдэгдэхээр бирж тэр зарыг нь 30-45 хоног мөн мэдээллийн хэрэгслүүдээр тарааж, өөрсдөдөө бүртгэлтэй бгаа ажил хайж бгаа хүмүүсээс тохирох хүнийг нь хайна. Энэ 30 хоногт хөдөлмөрийн бирж тохирох хүн олж чадаагүй бол Гадаадын иргэдийг хариуцсан цагдаагийн газарт энэ албан тушаалд тохирох дотоодын иргэн олдохгүй бгаа тул гадаад хүн авахыг зөвшөөрсөн тухай бичиг олгоно. Ингээд гадаадын иргэн ажиллах эрх хүсэх эрхтэй болно. Баахан бичиг цаас шаарддаг ба түүнийгээ өгсний дараа 90 хоног хүлээнэ. Тэхээр гадаад хүнийг ажилд авахын тулд ярилцлага гэх мэтээр дор хаяж 1 сар, бирж дээр 1 сар, цагдаа дээр 3н сар гээд хамгийн багадаа л 5н сар нэмээд маш их зардал тухайн компаниас гардаг юм бна лээ. Хөдөлмөрийн яамтай гэрээтэй компаниуд хөдөлмөрийн биржээр дамжуулахгүй шууд цагдаад материалаа өгч 30 хоногийн дотор хүсэлтийг нь шийдвэрлэх ёстой боловч минийх гэхэд яаралтай гээд 165 еврогийн нэмэлт төлбөр компаниас төлж байж 45 хоногийн дараа гарсан даа.

Ажилд орох тухай пост 1

Ажил хайх хугацаандаа бас ч гэж ажлын ярилцлага, гадаадад ямархуу маягаар ажилд авах процесс үргэлжилдэг, ажилтнаас юу шаарддаг болон эндэхийн хөдөлмөрийн биржийн талаар нилээн юм мэдэж авлаа, тэр талаараа цуврал пост бичдэг юм уу. Би юмыг хэтэрхий дэлгэрүүлж бичдэгийн ачаар ганц постонд багтаах боломжгүйм шиг бна.

За би болбоос туйлын залхуу, юмыг хойшлуулах дуртай, нэг талаараа халгамтгай ч юм шиг (гэхдээ нэг зоригловол чоныг чацга алдуулдаг л даа хаха) хүн учраас ажлаа хайж эхлэхгүй баахан хойшлуулсаан. Одоо л амаа бариад эртхэн эхлэхгүй яав даа гээд сууж байна. Тиймээс ажилд орохоор шийдсэн бол төгсөхөөсөө өмнө хайж эхэл. Угаасаа ажилд авах процесс дор хаяж 2 сар үргэлжилдэг манай энд (зөвхөн нэг компанид CV-ээ явуулаад, ярилцлаганд уриад, эцсийн хариугаа хэлэх хүртэл). Тэгээд таныг авъя гээд шууд авчихгүй, ажлын санал тавьснаас дор хаяж 1 сарын дараа ажиллаж эхэлнэ.

Энд ажил олгогчид болон ажил хайгчдад зориулсан том сайт бдаг. Тэр сайт руу ороод л сонирхсон чиглэл (минийх жишээ нь эдийн засаг, санхүү), мэддэг хэл, ажлын хэлбэр (бүтэн, хагас цагийн, дадлага), байршил зэргээ сонгохоор ажлын зарууд гараад ирнэ, тохирсон ажлын зар луугаа ороод CV-нүүдээ явуулаад эхний ээлжинд хийх ажил чинь бол оо.

Дараах 2 төрлийн
1. Компаниуд (Компани өөрөө зар тавьсан бол таны CV хүний нөөцийн менежерт очоод, бүх үе шатыг тэд хариуцна.)
2. Компаниудад ажилтан олж өгдөг Recruitment agency.
3. Referral буюу компани дотор ажилладаг хүмүүс өөрийг чинь компанидаа санал болгоод, түүнийхээ урамшуулалд бонус авдаг хүмүүс (үүнийг яг төрөл гэхэд хэцүү юм. Энэ хүмүүс нь ажлын зар тавьдаггүй, харин компанийн зарласан ажлын байранд тохиромжтой танил хүнээ компанид санал болгодог). Зарим компаниуд дотор нь ажилладаг хүн санал болговол арай илүү нухацтай авч үздэг гсн.

Компани өөрт тохирох ажилтан олох чинь бөөн асуудал бдаг юм байна л даа. Ядаж л баахан CV-нүүдээс өөрсдийн шаардлагыг хангасныг нь ялгах гэж бөөн ажил болдог гсн. Тиймээс компаниуд Recruitment agency-д хандана, тэд хүмүүсийн CV-г хүлээж аваад ялгаад, анхан шатны ярилцлагыг хийгээд, зарим нь анхан шатны шалгалтуудыг аваад тэнцсэн хүмүүсийн мэдээллийг компани руу шилжүүлнэ, үүнээс цааш компанийн хүний нөөцийнхөн ажил горилогчтой тулж харьцна.

CV бичих гэдэг чинь урлаг юм байна лээ. Би энд их сургуульд элсэхдээ CV бичсэн ба тэр нь нэг анкет бөглөсөнөрхүү л юм блаа, монголд бол CV шаардагдахгүйгээр л ажилд ороод явсан болохоор үнэндээ CV хэрхэн яаж бичих талаар түй ч мэдлэггүй байв. Эхлээд л тэр сургуульд өгсөн CV-ээ явуулаад байв. Тэгсэн нэг Recruiter намайг ярилцлаганд урив, бөөн баяр болоод очлоо. Тэгсэн нөгөө хүн маань баахан асуулт асуугаад л бичээд л байлаа, бичээд л байлаа. Тэгээд за уул нь өөрөө их дажгүй л ажлын туршлагатай, чадвартай хүн байсан байна. Гэвч таны CV-г хараад тийм сэтгэгдэл төрөхөөргүй байна. Тиймээс эхний ээлжинд CV-ээ сайжруул, ажлын туршлага бүрийнхээ доор өдөр тутмын гүйцэтгэдэг байсан ажлуудаа бич гэв. За бичлээ. Дахиад л хэдэн газар явуулав.

Тэгэж байгаад блогоор танилцсан Тэмээчин бүсгүйдээ хэлэв. Тэмээчин бүсгүйн ажил хэрхэн яаж хайсан тухай постыг би уншиж байхдаа ээ бурхаан ямар аймар юм бээ, ямар мятрашгүй юм бээ л гэж бодож байлаа шүү дээ. Би ажил хайж байгаа юм, ёстой хэцүү бололтой, намайг ер нь дууддаг газар гэж алга аа гэлээ. Намайг CV-ээ явуулчих хараад өгье гэж байна шүү. Баярлаад л явууллаа. Тэгсэн за ингэж бичихгүй ээ, би чинийхийг янзлаад өгье гэв. Бөөн баяр. ТБ маань нялх хүүхэдтэй байж, цаг заваа гаргаад миний CV-ыг өнгөлөөд, будаад нэг ёсондоо дизайнерын хувцас өмсүүлэв. Энэ ташрамд Тэмээчин бүсгүйдээ баярласнаа илэрхийлье. Тус нь ганц энэ CV-ээр тогтоогүй ээ, сэтгэлээр унахаараа ТБ рүүгээ бичнэ, залхуурахаараа ТБ рүү бичнэ, хариу ирэхгүй байна гээд ТБ рүү бичнэ, намайг авахгүй гэлээ гээд ТБ рүү бичнэ, тэр бүх үед намайг тайвшруулж, дэмжиж, болно бүтнэ гэж байсанд БАЯРЛАЛАА. Бас намайг LinkedIn-д бүртгүүл, CV-ээ оруул, зургаа хий, одоо надтай холбогд, ажлын зарууд руу CV-ээ илгээгээд бай гэх мэтээр нэг ёсондоо миний хувийн дасгалжуулагч хийсэн.

За ингээд CV-ээ янзлаад авлаа, явуулж эхэллээ.

Үүний үргэлжлэлийг http://miraclemn.blogspot.sk/2018/05/blog-post_24.html уншина уу! Өмнө нь бичээд хадгалсан бсан учраас дарааллыг нь алдагдуулаад оруулчихжээ.

Ажилд орох тухай пост 2

(Өмнө нь бичсэн бснаа шууд орууллаа. Шинэ сэргэг үед бичсэн болохоор хамаг юмаа сайн тоочиж бичжээ хэхэ, одоо заримыг нь санахгүй байна шд. Би энд тэр жишээ гээд англиар бичээд явдаг нь надад бэлдэж бхад яг иймэрхүү бэлэн, бодит хариултууд их хэрэгтэй байсан учраас бусдад бас хэрэг болох бх гээд оруулсан шүү. Би англи хэлэндээ тийм ч сайн биш учраас алдаа малдаа бвал тэгээд нүдээ аниад өнгөрөөчихөөрэй)

За би чинь өнгөрсөн жил сургуулиа төгсөв өө.

Үүнээс 8н жилийн өмнө монголд сургуулиа төгсөөд сарын дараа ажилд орж байлаа. Тэр үед яахав дээ хөөрхий дөнгөж төгссөн, өөртөө ч их итгэлгүй байж, анхны дуудсан газар нь л намайг авах нь гээд баярлаад гүйгээд очиж байлаа. Анхны ажил маань надад олон зүйлийг өгсний хажуугаар бас олон зүйлийг ойлгуулсан л даа. Юуны өмнө өөрийнхөө хүссэн ажилд л орох хэрэгтэй, хэрэв санал болгосон ажлын байр таалагдахгүй бол зоригтой татгалзах хэрэгтэй, бас би ямар ч ажлыг хийж чадах юм бна гэдгийг. Яахав дээ монголд чинь нэг залуучууд ажил голлоо, та нар ажлыг голохгүй шүү, ажил та нарыг голно молно гээд солиороод бдаг даа. Тийм биш юм байна лээ, ажлыг голоход гэмгүй. Би гэхэд их сургуулиа 4 голчтой төгсөөд 2хон газар анкет бөглөөд нэг нь 10аад хоногийн дараа намайг авъя гэнгүүт нь шууд орчихож байлаа. Тэгсэн ажилд орсноос сарын дараа нөгөө газар маань ажилд авъя гэж санал тавиад, гэр бүлийнхэн туйлбаргүй, ажил голлоо гэх зэргээс болоод ажилдаа үлдсэн ч ажил маань огт таалагдаагүй учраас 1 жил 4 сар арай гэж тэсээд ажлаа сольсон доо.

За тэгээд энэ удаа сургуулиа төгсчихөөд санаа амар яваад л байлаа. Аялангаа ажил хийж үзэв, зүгээр хэвтэж үзэв, Монгол руу ч яваад ирлээ. За тэгээд яалт ч үгүй мөнгө дуусаж ажил хийхээс өөр аргагүй боллоо доо. Бас л нилээн хойшлуулсан шүү хэхэ. Тэгээд яг ажил хайх болсон чинь гэнэт өөртөө итгэлгүй болов. Миний хэл ус сайн биш, намайг хэн тоож ажилд авах вэ дээ гэсэн гутранги бодол орж ирээд салдаггүй. Тэгээд бас хойшлуулав. За тэгээд яахав хичнээн удаан гутрахав дээ хэхэ. 7 хоног гутраад CV-ээ явуулж эхлэв. Энд чинь ажилд авах үе шат нэг иймэрхүү.
1. Ихэнхдээ утсаар богино ярилцлага хийнэ. (Яагаад манай компанийг сонгов, яагаад энэ ажлын байрыг сонгов, та ямар цалин хүсч байна гэх мэт)
2. Утсаар хэдэн асуулт асуучхаад дараагийн биеэр ирэх ярилцлаганд урина. Утсаар хийх ярилцлаганд үнэхээр л утгагүй хачин юм ярьчихаагүй бол ихэнх нь дараагийн ярилцлаганд урина. За энэ биеэр хийх ярилцлаганд ихэвчлэн 2-3 хүн орж ирдэг. 1 нь хүний нөөцийн ажилтан, 1 нь таны ажиллах хэлтсийн дарга, эсвэл багийн ахлагч байна. Хүний нөөцийн ажилтан мэдээж компанийнхаа хүний нөөцийн бодлогод тохирсон хүн эсэхийг чинь шалгасан асуулт асууна. Багийн ахлагч, хэлтсийн дарга бол багийн темпэнд тохирсон, багтай нь нийцэж ажиллаж чадах хүн эсэхийг чинь шалгана.
3. Чадвар шалгах тест. Онлайнаар эсвэл биеэр очиж өгнө. Компани, мэргэжил, ажлын байрнаас хамаараад янз бүр байна. Жишээ нь Германы Хенкелд ярилцлаганд орж бхад хэлтсийн дарга нь шууд цаас гаргаж ирээд (ярилцлаганд дуудахдаа огт анхааруулаагүй), за энэ бодлогуудаас нэгийг нь сонгоод бод гэж бсан. Johnson controls international онлайнаар санхүүгийн мэдлэг шалгасан тест бөглүүлсэн. Ажлын шаардлага дээрээ excel программыг өндөр түвшинд эзэмшсэн бх ёстой гэвэл шууд excel дээр ажиллуулж шалгана. Эсвэл бүр IQ, тоон өгөгдөл дээр дүн шинжилгээ хийх чадварын шалгалт авна.
4. 2 дахь шатны ярилцлага. Заавал биш, ихэвчлэн ижил түвшний олон ажил горилогчдоос хэнийг нь сонгохоо мэдэхгүй үед, эсвэл эхний ярилцлага хийсэн хүн шийдвэр гаргаж чадахгүй үед багийн ахлагч ч юм уу 2 дахь шатны ярилцлагыг хийдэг.
5. Сүүлийн ярилцлагыг хийчхээд хэзээ шийдвэр гарахыг хэлнэ. Тэнцээгүй бол хариу мэйлээр ирнэ. Тэнцсэн бол утсаар залгаад бид таныг авахаар шийдлээ. Цалин, нөхцөл ийм ийм. За та шууд хариугаа хэлэх үү эсвэл танд бодох хугацаа хэрэгтэй юу гэж асууна.
6. Чиний хариугаа хэлэх цаг. Цалин чинь таалагдахгүй ч юм уу, эсвэл санал болгосон нөхцөл нь таалагдахгүй бол түүнийгээ хэлээд харилцан тохиролцоод өөрчилж болно, эсвэл шууд зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүйгээ хэлнэ.

За одоо дэлгэрэнгүй бичье.
1. Утас хэзээ ч дуугарах магадлалтай учир утсаа цэнэгтэй байлгах, чихэвч, үзэг, цаас бэлэн байлгах, CV-ээ мөн ойрхон байлгах хэрэгтэй. Жишээ нь миний ажилд орсон газар анх над руу орой бараг ажил тарах үеэр залгасан. Би тэр үед нь дэлгүүрээр дэмий тэнэж яваад (уул нь бараг дэлгүүр хэсдэггүй хүн), дуудлагыг нь сонсоогүй. Эргүүлж залгаад нөгөө хүнтэйгээ яриад явж бтал нэгж дууссан гэх мэт. Яагаад манай компанийг сонгов, яагаад энэ ажлын байрыг сонирхов гэж бараг л 99% нь асуудаг учраас энэ асуултанд ерөнхий хариулт бэлдээд цээжлэх хэрэгтэй. Мэдээж ганцхан компани, ганц албан тушаалд CV-ээ явуулаагүй учир яг тэр хүнийг залгах үед тухайн компани, ажлын байрны тодорхойлолтыг санахад хэцүү. Жишээ нь би нэг иймэрхүү маягаар I want to work where I can grow with a company and improve/develop myself professionally and personally. I want to work in multicultural environment, global leader company as your company. Here I can continue to learn, take on more responsibilities and complete myself. гээд тухайн компаний тухай биш, ерөнхий хариулт бэлдэж байсан. Угаасаа дараагийн ярилцлаган дээр дахиад л асуух учраас тэр үед яг тухайн компанид зориулаад илүү нарийн хариулт бэлдэж байсан. Харин тэр яагаад энэ ажлын байрыг сонирхов гэдэг дээр болдог бол яахав дээ шаардлагад нь би нийцээд л сонирхохгүй юу гэж хариулмаар байсан ч I graduated my master degree last year, now I want to use my knowledge from university in practice. гэх мэтийн ерөнхий хариулт өгдөг бсан. Мөн энэ ярилцлага дээр цалингийн тухай асуудаг. Учир нь хүний нөөцийн менежер компанийн өгч чадахаас өндөр цалин хүсч бгаа хүнд алтан цаг заваа зарцуулахыг хүсэхгүй учраас шууд шууд хасаад явахыг боддог. Миний хувьд шууд амьдарч бгаа хотынхоо дундаж цалинг хараад л тэгээд тэр цалинг хэлээд явсан. Би англи хэл дээр ажлаа явуулдаг, гадаадын хөрөнгө оруулалттай компаниудад CV-ээ явуулсан болохоор тэдний хувьд энэ дундаж цалин угаасаа бараг санал болгодог хамгийн бага цалин нь бсан учраас ямар ч асуудалгүй бсан. Би гадаад хүн (ЕХ-ны улсын иргэн биш учраас намайг ажилд авсан тохиолдолд ажиллах эрхийг минь гартал хүлээх шаардлагатай. ЕХ-ны иргэд ЕХ-ны аль ч улсад ажиллах эрхтэй учраас ажилд авахаар шийдлээ шууд ажилд орж болно), зөвхөн монголд ажиллаж байсан туршлагатай, англи хэл миний эх хэл биш, энэ улсын хэл маань хангалттай бичиг хэрэг хөтлөх хэмжээнд биш учраас цалингаас болж хасагдахыг хүсээгүй. За ингээд ойр зуурын асуултууд асуучихаад ярилцлаганд урина.
2. Энэ ярилцлаганд маш сайн бэлдэх хэрэгтэй. Интернэтэд угаасаа ярилцлаганд хамгийн их ирдэг асуултууд хариулттайгаа байгаа. Бүх асуултыг бэлдэх хэрэгтэй, би залхуураад за ийм ч асуулт асуухгүй биз, за ингэж асуувал ингэсгээд тухайн үедээ хариулчихна биз гээд орхиж бснаараа өмнөх компаниудын ярилцлага дээр унаж байсан. Энэ ярилцлага дээр нөгөө л утсаар асуусан 2 асуултыг заавал асуух учраас тухайн компани болон албан тушаалд тохируулаад сайн бэлтгэнэ. Компанийн сайт руу ороод ямар ямар чиглэлээр ажилладаг, онцлог, түүх, зорилго гэх мэтийг харна. Нөгөө асуултанд бол ажлын зартайгаа сайн ажиллах хэрэгтэй. Тэнд ажлын байрны тодорхойлолт болон ямар ямар чадварууд шаардлагатайг бичсэн байгаа. I would like to work in financial and accounting field. You describe in the job listing that you are looking for a credit analyst with strong communication and analytical skills. Working as a auditor in auditing company for 2 years, I have developed my analytical skills. I checked and analyzed financial statements, ledger and spreadsheet datas. And I used to communicate customers effectively, I have improved my communication skill. гэх мэт жишээтэйгээр тухайн чадварыг яаж эзэмшсэн гэдгээ дурьдах хэрэгтэй. За тэгээд хамгийн эхлээд л тэр хүмүүс ингэж эхэлдэг юм бна лээ. За би өөрийгөө чамд танилцуулъя, тэгээд чи өөрийгөө надад танилцуулаарай гээд л. Нөгөө хүнийхээ темпэнд автах хэрэггүй. Учир нь цаад хүн чинь за би энэ компанид тэдэн жил ажиллаж бна, ийм ийм албан тушаал хашиж бсан, одоо ийм албан тушаал дээр бна гээд болоо. Харин чи өөрийгөө арай өөр маягаар танилцуулна. Учир нь чи өөрийгөө чадвартай, сонирхолтой, танай багт ажиллах хүн гэдгээ батлах хэрэгтэй шүү дээ. Би эхэндээ яг тэр хүн  загвараар л би монголд тэдэн онд тийм мэргэжлээр төгссөн, ийм ийм газар ажилласан, өнгөрсөн жил энд сургуулиа төгссөн одоо ажил хайж бна гэдэг бсан. Тэхээр 1рт их богино (энэ ярилцлагыг ихэвчлэн 1 цаг үргэлжилнэ гэж тооцдог, хэрвээ ярилцах юм гарч ирэхгүй, өрөөнд чимээгүй байдал их ноёрхоод байвал муугийн л дохио гсн үг. Чамайг сонирхохгүй, юу асуухаа ч мэдэхгүй бна гсн үг) 2рт нөгөө хүнд чиний ярьсантай холбогдуулж асуулт асуух боломж бага. Hello, my name is Miracle (гадаад хүн дуудахад, цээжлэхэд хялбар богино нэрээ хэлнэ, хэдийгээр ярилцлагын эхэнд нэрээ хэлээд гар барьдаг ч дахин хэлэхээсээ санаа зовох хэрэггүй).
I like travelling. Travel is for me out of comfort zone, meet new people, new cultures and somehow challenge myself.
Also I like books. Recently I like travelling according to books that I read. Such as last year I travelled to London as a Harry Potter big fan. My first spot in London was Kings Cross station 9 3/4 platform. Now I want to travel to Rome, Paris and Washington DC. Because I really like Dan Brown's trilogy Angels and Demons, Da Vinci Code and Lost symbol.
And I'm willing to learn new things. I take courses online platform Edx and Cousera. Such as now I'm taking Financial Decision Making and Science and Practice Yoga.
Now I want to speak about my professional skills.
I have strong analytical skill. When I worked as a auditor, I checked and analyzed financial statements, spreadsheet data, prepared reports, commentaries.
I'm expert in excel. I studied it in university with some subjects such as linear and non-linear programming, decision making. And I used to work in excel everyday when I worked in auditing company. гэх мэтээр тухайн ажлын шалгуур дээр байсан чадваруудыг өөртөө байгаа гэдгийг жишээтэйгээр ярина.

Ингэж танилцуулсны дараа үүнтэй холбогдуулаад асуулт асууна. Эсвэл яриан дундуур чинь таслаад ч холбоотой асуултууд асууж магад. Жишээ нь би шинэ зүйл сурах дуртай, онлайн курс авдаг гэнгүүт шууд тийм үү чи ямар ямар хичээл авч бгаа вэ, юу үзэх үү, сургууль дээр үздэгээс хэр өөр вэ гэх мэтээр асууж байсан. Эсвэл аялж байх үед чинь чамайг хамгийн их сорьсон ямар зүйл тохиолдсон бэ гэх мэт.

Өмнөх ажлын туршлагын тухай асуултууд орж ирнэ. За чи яг юу юу өдөр тутамдаа хийдэг бсан бэ, та нар яаж ажилладаг байсан бэ (багаар уу, бие дааж уу, баг чинь хэдэн хүнтэй байх уу, багийн чинь гишүүд солигдох уу гэх мэт) Мэдээж нөгөө л ажлын зартай ажиллах хэрэгтэй. Зарлагдсан ажлын байрны тодорхойлолт дээр чиний өмнөх ажил дээрээ хийдэг байсан зүйлс байна уу, байвал тэр талаараа заавал дурьдах, илүү дэлгэрүүлж ярихад бэлдэх. Учир нь мэдээж тэд тухайн ажлыг жоохон ч гсн мэддэг, тэр талын туршлагатай хүн авах сонирхолтой.

Тухайн компанийн ажил яаж явагддаг тухай олж мэдээд өөрийгөө танилцуулахдаа тэр арга барил, соёлд нь тохирсон хүн гэдгээ дурьдах хэрэгтэй. Жишээ нь өдөр бүр шинэ зүйл хийдэг, байнга л шинэ юм сурч, түүний дагуу ажиллах шаардлагатай болдог албан тушаал блаа гэхэд би юманд их хурдан дасан зохицдог, шинэ юм сурахдаа сайн өмнөх ажил дээр маань гэх мэтээр ярина. Эсвэл тодорхой хугацаанд маш их ачаалалтай ажиллах шаардлагатай бдаг бол би ачаалал их сайн даадаг, хурдан мөртлөө анхааралтай ажилладаг гэх мэтээр ярина.

Хүний нөөцийн менежер компаниа танилцуулдаг. Мэдээж тэд таныг шалгаж бгаа ч гсн, таныг өөр компаниудад мөн ярилцлаганд орж компаниудаас олон санал ирлээ гэхэд харьцуулж бж нэгийг нь сонгоно гэдгийг мэдэж бгаа учраас хэрэв таныг сонголоо гэхэд эргүүлээд та тухайн компанийг сонгоосой гэсэндээ компанийхаа давуу талууд, хөнгөлөлт, урамшуулал гэх мэтийг танилцуулна. Тэгээд биднээс асуух асуулт байна уу гэнэ. Заавал асуух хэрэгтэй. Тэгж байж тухайн хүний яриаг ойлгосон, тухайн компанийг сонирхож бгаа гэдгээ илэрхийлнэ. Би жишээ нь ихэвчлэн танайх home office буюу гэрээсээ ажиллах боломжийг олгодог уу, хэр их илүү цаг ажиллахыг шаарддаг вэ гэж асуудаг.

Мөн хэлтсийн дарга ч юм уу багийн ахлах нь тухайн албан тушаалыг танилцуулна. Хэзээ илүү цагаар ажиллах, юу хийх, хэдэн хүнтэй багт ажиллах, ажиллах хэв маяг (ачаалалтай, хурдтай, байнга шинэ зүйлс сурах, өдөр бүр нэгэн хэвийн эсэх), ямар ямар чадвар шаардлагатай гэх мэт. Буцаагаад маш сайн асуух хэрэгтэй. Яагаад гэвэл чи үнэхээр тэр ажлыг сонирхож бгаагаа харуулах боломж. Жишээ нь ямар ямар програм дээр ажиллах вэ, би тоотой ажиллахдаа сайн, энэ албан тушаал тоотой илүү ажиллах уу эсвэл би ихэвчлэн тайлан бичих үү, би өдөр бүр дуртай цагаараа ажиллах уу эсвэл заавал багаараа цуг бж ажиллах уу (европт сүүлийн үед 9-18н цагийн хооронд ажиллахаа болиод бгаа. Оффис 6-22 цаг хүртэл онгорхой байна, та дуртай цагтаа ирээд ажиллаад явж болно, нэг өдөр та 12 цаг ажилласан бол маргааш нь 4н цаг ажиллаж болно, ер нь та 7н хоногтоо л 40н цаг эсвэл сардаа 176 цаг ажиллах ёстой, яаж хуваарилах нь таны дур гсн хэлбэр их хөгжиж бгаа) гэх мэтээр асууна даа.

3. Ярилцлаганд ирэхээс өмнө эсвэл дараа онлайнаар, компани дээр ирж шалгалт өгч болно. Танд ямархуу шалгалт байхыг ихэвчлэн хэлдэг учраас гэртээ сайн бэлдээд, тооны машин зэрэг хэрэгтэй зүйлсээ авчирна. Хенкел дээр гэнэт шалгалт авсныг дээр хэлсэн. Надад 4н бодлого өгөөд шууд 1ийг нь сонго гэхэд нь би хараад л шууд хамгийн уртыг нь сонгосон. Аль болохоор хүндийг нь сонговол миний үнэлэмжинд хэрэгтэй гэж бодсон л доо. Эхлээд өгүүлбэрээ буруу ойлгоод буруу бодож байснаа алдаагаа олоод зөв бодсон. Тэгсэн энэ бодлогыг бод доо гээд өөр бодлого заасан. Эхлээд уншсан аягүй амархан бодлого. 1 машины эд ангийн наахад 4кг цавуу ордог. Нэг кг цавууны үнэ 20$ бол европт жилд үйлдвэрлэгддэг машинуудад нийт хэдэн $-ын цавуу орох вэ гэнэ. Ийм амархан бодлого одоо бдаг юм бхдаа гээд гайхаад л 4х20=80$ гэчихээд цаашаа бодох гсн хэдэн машин үйлдвэрлэгддэгийг нь би яаж мэдэх вэ дээ ккк тэгээд л нөгөө хүндээ хэлсэн чинь инээснээ энэ бодлогын гол нууц нь эндээ бгаа юм. Ямар нэг мэдээлэл дутуу бол чи өөрөө асуух ёстой гэж байсан. Би яг энэ талаар америкийн Амазонд ажилд ороход санаатайгаар мэдээлэл дутуу өгөөд тухайн хүний communication skill-ыг харах зорилготой байдаг гэж уншиж бсан мөртлөө тухайн үед ёстой санаанд ороогүй. Excel-ын шалгалт авна гэсэн байвал яг ямар түвшин шаардаж бгааг нь хараад тэр түвшний юмнуудаа сайн бэлдэх хэрэгтэй. Би advanced түвшинтэй учраас pivot table, VBA, Macro, Solver, chart, Lookup, financial and statistical function-уудаа бэлдэж байсан. Заавал эргэж нэг харахгүй бол таг мартсан байдаг юм бна лээ. Миний ажилд орсон газар Inductive Reasoning, Number Reasoning test буюу тоон өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийх 2 шалгалт авсан. Би тоондоо нилээн сайн бас хурдан боддог болохоор гайгүй гэж бодож бсан ч цагтаа амжаагүй 3 асуулт хариулалгүй үлдээсэн. JobPrepTest гэж сайт бсан. Тэр сайт их дажгүй юм бна лээ, их олон төрлийн жишээ тесттэй, цагтай, тэгээд хийсний дараа зөв хариулт, бодолтуудыг харах боломжтой. Би үнэгүй бүртгүүлээд үнэгүй тестүүдээс нь 2ыг хийж үзээд л шалгалтанд орсон доо. IR тестийг арай гэж цагтаа амжсан 24н асуулт 25 минутанд. Нөгөөх нь 18 асуулт 25н минутанд. Хэдийгээр 3 асуулт хоосон орхисон ч энэ 2 шалгалтанд би өөрийгөө нилээн өндөр авсан байх гэж бодож бгаа. (Сая 7н хоногийн өмнө шалгалтын хариу, миний хариунд хийсэн дүн шинжилгээний хариуг авсан. IR дээр би 24-өөс 19ыг зөв хийсэн, үүгээрээ манай хэлтэст ажилладаг хүмүүсийн эхний 10%-д багтсан байсан. Харин NR дээр 18-аас 15н асуултанд хариулж үүнээс 13ыг зөв хийсэн бсан. Энэ үр дүн дундаж буюу эхний 40%-д багтсан бсан ба ярилцлага дээр хичнээн сайн байсан ч энэ шалгалтууд дээр дундаж хэмжээнд хүрэхгүй бол ажилд авдаггүй гэж багийн ахлагч хэлж бсан.) Ер нь өөрийгөө ийм чадвартай, тийм чадвартай гэж ярихаас гадна шалгалтандаа сайн авбал өндөр сэтгэгдэл төрүүлж бусад ажил горилогчдоос чамд анхаарал хандуулах нэг боломж. Манай багийн ахлагч саяхан сул бгаа орон тоонд хүн нэмж авах гэсэн боловч ярилцлаган дээр маш сайн бсан 4н оролцогч 4үүлээ шалгалтандаа уначихлаа гэж бхдаа бид нарт одоо яг чам шиг үр дүн үзүүлэх хүн хэрэгтэй байна, чиний оноо маш сайн байсан гэж хэлсэн.

4. Миний ажилд орсон газар бол намайг дахиж ярилцлаганд дуудаагүй шууд 5 руу орсон. Хенкел намайг 2 дахь шатны ярилцлаганд дуудаад тэгээд аваагүй. Энэ ярилцлаганд бас л 2р шат шиг сайн бэлтгэх хэрэгтэй. Ихэвчлэн өөр хүн ярилцлага авдаг. Мөн л тэр хүний сонирхлыг татах хэрэгтэй, мөн өмнөх ярилцлага дээр нөгөө хүн юу ярьсныг сайн санах хэрэгтэй. Жишээ нь надаас тэр хүн чамд энэ ажлыг юу гэж тайлбарласан бэ, тэр ярианаас нь ойлгосноо ярь гэсэн. Өөрийгөө танилцуул гэдгээ мөн л асууна. Нэмээд хамгийн их асуудаг асуултаас бэлдэнэ дээ. Ярилцлагын хариу хэзээ гарахыг хэлнэ, хэлэхгүй бол асуух хэрэгтэй.

5. Сонгосон бол утсаар залгадаг тухай хэлсэн. Нөхцлийг нь сайтар сонсоод нэмж асуух зүйлээ асууна, хэзээнээс ажилдаа орж болох, гэрээгээ хэзээ байгуулах, нэмэлт нөхцөл урамшууллын тухай, цалин бага бвал энэ үед нэмүүлэх талаар ярьж болно. Тэгээд шийдвэрээ шууд хэлэх эсвэл бодох хэрэгтэй байгаагаа хэлнэ. Эхлээд утсаар яриад тэгээд бүх мэдээллийг агуулсан мэйл явуулдаг юм бна лээ, тэгээд хариугаа заавал мэйлээр өгч байж албан ёсных болно гэж байсан. Би ч 2 ч ярилцлаганд орсон компаниас сонгогдоогүй гсн мэйл авч бсан болохоор яанаа л гэж бодож байлаа. Би хариугаа шалгалт өгснөөс хойш бараг сар хүлээсэн санагдана. Ихэнх компаниуд 7 хоног  болоод л хариугаа хэлдэг учраас сонгогдоогүй юм бх гээд л тэгсэн мөртлөө дотроо найдаастай. Тэгсэн би ЕХ-ны иргэн биш учраас намайг ажилд авах боломжтой эсэх, визний төрлийг хэрхэн солих, хэр удах зэргийг Relocation company-тай ярилцаж байсан юм байна лээ.

6. Би ч шууд л зөвшөөрсөн учир нь миний сонирхож бгаа цалинг 20% нэмэгдүүлсэн, миний CV явуулсан газруудаас хамгийн их сонирхож байсан албан тушаал, байгууллага байсан, мөн миний визний бүх асуудлыг Relocation company хариуцна, гарах бүх зардлыг компани хариуцна, би зөвхөн хүлээх ёстой байсан учраас баярлаад л зөвшөөрсөн дөө.

Нээрээ миний хариу яг Крисмасын өмнөх ажлын өдөр ирээд энд 10 хоногийн урт амралт эхэлсэн учраас би одоо 1.2н болж Relocation company-тайгаа холбогдож материалаа бүрдүүлэхээ хүлээгээд л амралтын байдалтай байна даа.


Ажилчин анги руу шилжсээн.

Ажилд орсон чинь цаг хугацаа жинхэнэ харвасан пуужин шиг өнгөрсөөн гэдэг болжээ.

Ажлын санал хүлээж авангуутаа л блогтоо бичмээр санагдлаа, тэгсэнээ за ажилдаа орсныхоо дараа бичвэл илүү сонирхолтой юм бна гэж бодоод, тэгсэн эхний сар бараг юу ч хийгээгүй, юу ч сураагүй болохоор ядаж ажлынхаа учрыг олчихоод бичье гэж бодоод ингэж хойшлуулсаар бгаад анх ажил хайж эхэлснээс хойш 8 сар, ажлын ярилцлаганд орсноос хойш 6н сар, ажлын санал аваад 5н сар, ажилд ороод 2 сар өнгөрчээ. Ингээд бичсэн чинь нээг их удаагүй юм шиг мөртлөө анх ярилцлаганд орсноос ажлын санал авах хүртэлх 1.5 сар мөн ч удаан өнгөрч билээ.

Би чинь сургуулиа 2 жилийн өмнө төгсөөд, үргэлжлүүлж сураад 2 жил болж бна. Тэтгэлэггүй болсон болохоор ажил хийхээс аргагүй болов. Би их халгамтгай, ялангуяа том ажлаас. Тэгээд л ажил хийе гэж шийдсэн мөртлөө хойшлуулаад л яваад байв. CV-ээ ч илгээхгүй хэдэн сар хойшлуулсан. Тэгэж тэгэж нэг юм илгээв хаха, тэгээд бас л шамдангуй биш бж бгаад Тэмээчин бүсгүйтэйгээ санаандгүй чатлав аа. Би харин энд ажилд ордог юм билүү, гэхдээ өөртөө итгэлгүй бна аа гээд л. Би чинь уул нь өөртөө их итгэлтэй, би чадна, би 100% багийн хүн, тэгсэн яг ажилд орох болсон чинь өөрийгөө голоод, энэ хэл мэлээ олигтой хийж бхгүй яав аа гээд л гэмшсэн хэхэ. Тэгсэн ТБ маань миний сэтгэлийг ёстой сэвхийтэл өргөж өгсөн шд. Хүүе тэгээч ээ, алив ингэ тэг, CV-ээ явуул би засаад янзлаад өгье, ажлын ярилцлаганд ирдэг асуултуудад бэлд, ингэж хариул гээд л. Ингээд ТБ-ээрээ засварлуулсан CV-ээ илгээж эхэлсээн.

За тэгсэн нэг компани ярилцлаганд дуудлаа шүү. Бөөн баяр гүйгээд л очлоо, хаха тоож ярилцлаганд дуудсанд л баярлаад бхаас биш сайн бэлдээгүй, залхуураад. Ярилцлага их л муу боллоо, гацаж түгдрээд л, дээрээс нь нэг богинохон шалгалт авсан чинь жижигхээн юман дээр алдсан байв. Ирээд л ТБ-дээ хэллээ би ёстой хэрэг алга аа, ингэж ч бүтэлгүйтлээ, тэгэж ч бүтэлгүйтлээ гээд л. Тэгсэн ТБ маань намайг чинь тайвшруулаад л, хүүе наадах чинь туршлага болно, одоо дараагийнх дээрээ ядаж сандрахгүй, юу бэлдэхээ мэдэж авсан биз дээ. Юун сэтгэлээр унах бүх юм дөнгөж эхэлж бна гээд л. Тэгсэн нөгөө газраас маань 2 дахь шатны ярилцлаганд ир гэж дуудав. Бөөн баяр болоод л очлоо, өмнөхөөсөө ч арай гайгүй бэлдсэн байлаа. Боломжийн л ярилцлага болох шиг санагдаад л ТБ-дээ ирээд л би бараг ажилд орсон бх аа майх аа нтр гээд баясаад бж бтал 14 хоног хүлээгээд нөгөө газраас залгасангүй ээ.

Бөөн сэтгэлээр унасан амьтан, гунигийн далайд живээд л сууж бтал дахиад нэг газраас залгалаа шүү, хүрээд ир ярьж хөөрье гээд л. За бас гүйгээд л очлоо. Тэгсэн ажлын туршлага дээр гологдчихлоо. Тэрийгээ ярилцлаган дээр мэдсэн болохоор бас тийм ч их хүлээлтгүй. Гэхдээ л итгэл найдвар хамгийн сүүлд бөхдөг гэгчээр горьдоостой хэхэ. Энэ газар намайг ярилцлаганд дуудсаны дараа би санаандгүй нэг ажилд зуучилж өгдөг компанийн ажлын зард CV-ээ явуулчихсан юм. Зуучилдаг газар гэж мэдээгүй, тэр компани л юм бх гэж бодоод.

За тэгээд ярилцлагын дараа тэнцээгүй биз дээ гээд бодож бтал зуучилдаг компаниас ярьж бна. Би ч нилээн сэтгэлээр уначихсан, бараг за яахав гэсэн маягтай л очлоо. Анхан шатны ярилцлагаа зуучилдаг компанитайгаа хийдэг юм бна. За тэгээд л бид таны материалыг цаад компани руугаа илгээнэ, үүнээс цаашх сонгон шалгаруулалт манайтай хамаагүй ээ л гэж бна. 7 ч билүү бараг 10 хоногийн дараа нөгөө компани нь намайг тоогоогүйн бна л даа гэж бодож бтал утасдаж ярилцлаганд урив. Очлоо, ярилцлаа. Миний өмнөх бүтэлгүй ярилцлагууд бүгд туршлага болов. Хүний нөөцийнхөн ямар юм асуудаг, түүнд нь яаж өөрийнхөөрөө, үнэнээрээ, гэхдээ тэдний сонирхлыг татахаар хариулах вэ, мэргэжлийн асуултнуудад юу гэж хариулах вэ гэдгээ дажгүй мэддэг, бэлтгэчихсэн байлаа. Овоо сонирхолтой ярилцлага болж чадлаа. Тэгсэн чадвар шалгах тест авна л гэж бна. За нөгөө ярилцлаган дээр би тоондоо лаг, тоог бол жинхэнэ ална дөө мөө гээд хэлсэн хүн чинь яана аа гэж санаа зовоостой, хажуугаар нь за яав л гэж тоо юм бол гэж бардамнаастай хэхэ. Би том шалгалтын өмнө залхуурчих гээд бдаг гэмтэй, шалгалтанд нь сайн бэлдэнэ дээ гэж бсан ч залхуураад 2,3н л тест хийж үзэв. Өөрийгөө овоо хурдан гэж үнэлдэг бсан чинь хурд маш муу бгаагаа дадлагын тест ажиллаж үзээд мэдсэн. Тэглээ гээд яахав цаг тулгадгийн гай, тестийн өдөр цаг болов. Numerical reasoning, Inductive reasoning гээд 2 тест бөглөв. Эхнийх дээр нь цагтаа амжсангүй ээ 18 асуултаас 15 нь л амжиж хариуллаа. Дараагийнх дээр нь за гялс хариулахгүй юм бол шууд оноо алдах юм бна гээд өмнөхөөс арай хурдан, хариунуудаа шалгалгүйгээр хийж цагтаа ямар ч байсан амжиж бүх асуултанд хариулсан. За тэгээд л хариугаа хүлээлээ. Өө ор сураггүй. Бүтэн 1.5 сар өнгөрлөө. Гол нь би тэнцээгүй юу гээд асуухаар хариу гараагүй байна, холбогдоно гэж хүн горьдоогоод, тэгсэн атлаа тэр хариугаа өгөхгүй сар гаран болов. Нөгөө зуучилж өгсөн компанийхаа хүнээс ямар нэг сураг чимээ байна уу л гээд байдаг, бхгүй ээ л гээд бдаг. Тэгэж тэгэж эцсийн эцэст Крисмасын өмнөх сүүлийн ажлын өдөр 12.22нд над руу залгаад танд ажлын санал тавья, та зөвшөөрөх эсэхээ хэлээрэй гэж бөөн баяр хөөрт умбуулав аа. Би ч юун бодож модох, шууд л би зөвшөөрлөө гээд л ккк.

За ажлын санал аваад л бүх юм дуусчихаж байгаа юм бодсон үгүй байсан бна лээ хаха. Дөнгөж эхэлж байсан бна лээ. Би чинь энд гадаад оюутан учраас 7н хоногт 20оос дээш цаг ажиллах эрхгүй, бүтэн цагаар ажиллахын тулд заавал ажиллах эрх хүсэх ёстой болов. Тэрийг нь эндэхийн Гадаадын иргэдийг хариуцсан цагдаагийн газар гэж ёстой нэг аймшигтай хүнд сурталтай газраас авдаг юм л даа. Компани маань миний визний ангилалыг солиулахтай холбоотой бүх зардлыг гаргана, мөн энэ асуудлыг шийдэж өгдөг компанитай намайг холбож өгөөд таны ажиллах эрх гармагц ажилд авна гэж хэлээд намайг нөгөө компани руу шилжүүлэв. Тэр компаний намайг хариуцсан ажилтан нь гэж бас нэг аймшигтай юмыг хойшлуулдаг удаан зан болон цагдаагийн газрын мөн ижил зан 2 нийлээд ажлын санал авснаас 3н сарын дараа л нэг юм ажилдаа орсон доо.

За тэгээд ажилдаа орсон чинь манай багийнхан намайг дор хаяж 1 сарын өмнө ирнэ гэж тооцсон бсан ба 4-р сард яг маш их ажилтай бдаг үе нь таараад юун надад хийх ажлыг минь зааж өгөх. Бүр багийн ахлагч маань ажлын эхний өдөр надтай тусгайлан уулзахдаа за чинь 4-р сарын сүүл хүртэл бусдад гай бололгүйхэн шиг эрт тармаар бвал тарж, ер нь юу хүссэнээ хийж болно, бидэнд л битгий саад бол гэсэн шдээ хаха. Тэгээд л намайг 3-аас хойш ажил дээр сууж бвал ирээд л, чи заавал энд бх албагүй шдээ, явж болно шдээ гээд л хаха.

Шинэ ажилд орчихоод л хийх ажилгүй бх чинь жоохон гунигтай л юм билээ. Гэхдээ л би хэнд ч саад бололгүйгээр 4-р сарыг дуусгаж чадсаан хаха. За ингээд 5р сар эхэллээ. Манай багийнхан ч жоохон завтай болж эхэллээ, нөгөө юм яриад үзсэн дажгүй хүмүүс байдаг юм байна лээ гэдэг онигоо шиг нээрээ дажгүй залуучууд бна шүү. Аргагүй л дээ хөөрхий 4-р сард тэд нар маань өглөө 6-аас шөнийн 12 хүртэл өдөр бүр ажилладаг байсан болохоор юун намайг тоох байсан байна лээ. За тэгээд ажлаа заалгаад, өөрөө хийгээд, алдаа гаргаад эхэлсээн хэхэ. Гэхдээ 5-р сард дандаа зааварлагчтай хамт хийсэн. Одоо 6-р сараас жинхэнэ өөрөө бүх юмаа хийнэ гээд жоохон айгаад, бэлдээд л сууж байна даа. Миний албан тушаал хөрөнгө оруулалтын тайлангийн шинжээч гээд уул нь их гоё нэртэй хэхэ, гэхдээ яг хийдэг ажил маань илүү нягтлан бодох, аудит тал руугаа. Энгийнээр бол сар бүрийн болон улирал, жилийн тайлангуудад дүн шинжилгээ хийж, шалгаж, алдаатай байвал залруулах ажил хийж байна даа. Одоохондоо ч бас нээг их сайн учраа олоогүй ээ, 7-р сарыг давчихвал ч нилээн гайгүй болно гэж бодоод л сууж бна, учир нь 2-р улирлын тайлан орж ирнэ.

За уул нь товч бичиж сурмаар л байна, даанч хэтэрхий нуршуу бичлэг маань засрашгүй юм даа. Ажлын ярилцлагын талаар тусад нь бичлэг хийнэ. Гол нь энэ бичлэгтээ Тэмээчин бүсгүйдээ л маш их баярласнаа илэрхийлэх гэсэн юм. Тэмээчин бүсгүй маань байгаагүй бол би өнөөдөр ажилд ороогүй л явж байх байсан, CV-г минь дахин бичиж өгч, ажлын ярилцлага бүрийн өмнө зөвөлгөө өгч, дараа нь сэтгэлээр унасан намайг дэмжиж, тайвшруулж, ажилд ороход минь хамт баярлаж, ажиллах эрх маань гарахгүй удахад хүртэл надтай хамт цагдааг муулж, ажилд орсны дараа сонин сайханг маань хуваалцаж, өнөөдөр хүртэл ажил нь сайн уу гээд л мсж бичсэн Тэмээчин бүсгүйдээ маш их баярлаж бгаа шүү,блогоор дамжуулан танилцаж,  уулзаж үзээгүй ч сайн найзууд болсон бүсгүйтэйгээ нэгэн сайхан нартай өдөр уулзаж баярласан сэтгэлээ илэрхийлнэ гэж бодсоор л явна даа. БАЯРЛАЛАА ТБ минь ээ.

Saturday, August 19, 2017

Ашигтай ажилласан нь

Нээрээ энэ өвлийг би монгол өнгөрөөсөн. Өвөл очоод өөрөө баахан өвдсөөн. Эхлээд баахан өөх, мах идээд нойр булчирхай өвдөв, дараа нь даараад 2 ч удаа хоолой өвдөв. Бас манай гэрийнхэн ч өвдөцгөөв. Бараг өвчин хэлдэггүй ээж минь онош нь тодорхойгүй өвдөв, эмнэлэгт хэвтэв, хоол цай зөөлөө. Тэгтэл эмээ өвдөгний үений хагалгаанд ороод эхний хэдэн өдөр 4 дэх охин нь сахиж байгаад сахих хүнгүй болов. Нагац эгч над руу яриад сахих хүн хэрэгтэй байна гэхээр нь за за би л сахья даа гэж бодож байсан юм. Тэгсэн манай нагац ах над руу ярьж байгаан, их хөөрхөөн сонин сайхан юу байна майна гээл. Манай ах бид 2 чинь шулуун шударга харилцдаг байхгүй юу. Би чинь шууд залгаад сайн уу, за надад ийм асуудал гарлаа, ийм юм хэрэгтэй байна гэх мэтээр ярина. Тэгснээ л эмээг чинь сахих хүн байдаггүй гэхээр нь за за би сахья аа, харин надаа хоол зөөх хүн байхгүй шүү, өдөр бүр гадуур хооллох учраас хоолны мөнгө өгөөрэй гэв. Дүү жоохон хүүхэдтэй, тэгээд ч гэр нь эмнэлгээс өчнөөн хол, яг эмнэлгийн хажууд гэр нь байгаа 3 дахь охины хүүхэд нь салхин цэцэгтсэн учраас гэрээсээ гарч чадахгүй, ахынх бас хол, тэгээд ч тэднийх жоохон онцгүй хоол хийдэг болсон тул хоол авахгүй гэв (би хоол маш их голдог л доо, давс нь ихэдсэн, багадсан, будаа нь нялцайсан, мах нь хатуу гэх мэт таалагдахгүй л бол өлсөөд хэвтэж байя аа гэдэг хүн). Ах ч инээгээд тэгье ээ л гэж байна. Эмээгээ асрав аа. Би тийм хүн амьтан анхаарч халамжлах талаар ер нь маруухан хүн л дээ. Гэхдээ яахав хошин юм ярих дуртай болохоор эмээг нэг муу юм өдөржингөө инээлгээд байгаа юм аа. Бас өдөртөө нэг гарч ойр хавийн рестораны хоолны амт шалгаастай. Бараг 7 хоносон бх шүү, эмнэлэгт сахиур хийх хүнд л юм бна лээ. Ямар сахиурт ор байх биш, нэг сунадаг сандал дээр л хоног төөрүүлээстэй, нөгөөх нь ядаж бхад голдоо баахан нүхтэй, хөнжил нтр бхгүй, шөнө даараастай. За тэгээд эмээ бид 2 эмнэлгээс гарав. Аая тэгсэн ах эмээгээ сайн сахьсан гээд ядуу оюутан надад мөнгө шилжүүлж байгаан, манай эмээ бас баян надад мөнгө өгөв. Хаха 7н хоног сахиур хийсэн биш цулайтал баяжив.

Үхлийн тухай бодол

Би үхлийн тухай хааяа хааяа бодно оо. Анх 14, 15 настайдаа үхэх тухай нилээн их боддог байлаа. Тухайн үед надад нээх зовж зүдэрсэн зүйл байхгүй ч үхэхэд огт харамсахааргүй санагддаг байлаа. Учир нь би үхлийг аймшигтай зүйл биш урт хугацааны амралт гэж үздэг л дээ. 14, 15н настай хүүхдэд амьдралд хорогдох зүйл байхгүй байсан. Үүнээс хойш хааяа хааяа маргааш гэнэт үхвэл яах талаараа боддог байлаа. Харин өнөөдөр дахиад л үхэх тухай гүн гүнзгий бодов. Азтай нь яг л 15н настай үеийнх шигээ амьдралд хорогдох зүйл цөөхөн юм байна. Харин ялгаатай нь авлага, өглөг үүсжээ. Хэрвээ би үхвэл гээд мэйл дотроо авлага, өглөгөө жагсаагаад биччихлээ. Нэг хүнд өглөгтэй (надад мөнгө нь байгаа л даа, энэ хүн би мөнгөө авчихвал үрчих учраас чамд байж байг 9н сарын сүүлээр авъя гэсэн юм), нилээн хэдэн хүнээс авлагатай л юм байна хэхэ. 

Би урд нь ойр дотныхоо хүнийг алдаж үзээгүй гэж бичиж байсан даа. Яг 2 жилийн өмнө энэ өдөр үзсээн. Юм гэдэг их сонин юм билээ шүү. Би гадааддаа сурсаар л байгаа. Яг 2 жилийн өмнө зуны амралтаараа Америк явахаар шийдээд байсан чинь дүү маань хуримаа хийнэ, чи ир гэсэн тушаал ээжээсээ аваад, төлөвлөгөөгөө өөрчлөөд Монгол явав аа. Тэгээд санаандгүй тэнэж яваад аавтайгаа тааралдав. Манай аав, ээж 2 салаад удаж байгаа л даа. Би аавтайгаа бараг холбоогүй байдаг юм (би их муухай ааштай, надад буруу санагдсан, таалагдахгүй бол тэгээд өөрийнхөөрөө явдаг хүн л дээ). Аавтай ганц цаг л юм ярьж суулаа. Би хүнтэй уулзах гээд яарч явсан тул удаж чадсангүй. Аавтай ярилцах үед аав намайг хүнтэй суухгүй яваад байна гэхээр нь хүнтэй сууж яах юм хүүхэд өнчрүүлэх гэж үү гээд л хэлж амжиж байгаа юм. Тэгээд дахиж уулзахаар болсон ч би завгүй завгүй гэсээр уулзсангүй. Аав нэг утсаар яриад наадмаар ах дүүстэйгээ хөдөө явлаа ирээд уулзъя гэж ярьсан. Тэгтэл 8н сарын эхээр аавын утаснаас аавын ах залгаад аав гэнэт өвдсөн, ухаангүй эмнэлэгт удаж байгаа, ирээч гэв. Би хөдөө гэртээ байсан болохоор дараа 7н хоногоос л хот оров. Эмнэлэгт очлоо. Сэхээ рүү орлоо, ухаангүй хэвтэж байгаа аавыг харлаа. Шөнө нь над руу өвөө залгаад маргааш эмнэлэгт ирэх хэрэггүй гэж хэлсэн. Оршуулганд оролцлоо. Тэр үед би уйлаад л байсан гэхдээ залуугаараа өнгөрсөн аавын төлөө биш шүү. Өөрийнхөө төлөө, энэ хорвоо дээр намайг юу ч хийсэн миний талд орох, намайг ямар ч болзолгүйгээр хайрлах, надад ямар нэг асуудал тулгарахад түшиж тулах нэг хүн маань байхгүй боллоо гээд би уйлж байсан юм. Тэгэхэд хүн нас барахад уйлж байгаа хүмүүс тэр хүний төлөө биш зөвхөн өөрийнхөө төлөө уйлдаг нь үнэн гэдгийг дахин нэг ухаарсан шүү. Өмнө нь ч би ингэж боддог байсан, энэ удаа өөр дээрээ ухаарав аа гэж. Тэр зун дүү хуримаа хийгээгүй байсан бол би Монгол явахгүй байсан (америкийн визагаа хүртэл авчихсан байсан юм), яг тэр өдөр, тэр цагт, тэр замаар яваагүй бол аавтай таарахгүй байлаа, таараагүй бол аав бид 2 бие биенийхээ дугаарыг мэдэхгүй байлаа, хөдөөнөөс ганцхан хоногийн дараа хот орсон бол аавыг эмнэлэгт харахгүй байлаа гэх мэт санамсаргүй тохиолдол мөртлөө бүгд цаанаасаа тохируулсан юм шиг олон үйл явдал тэр үед болсон доо. Тэр үед өөрийнхөө гаргаж байгаа зан аашийг би бас их гайхаж байсан. Жишээ нь би аавыг өнгөрсний дараа нэг хэсэг ганцаараа байхыг хүсэхгүй байлаа, учир нь ганцаараа байхаар л аавын тухай бодох гээд байсан. Бас бусад хүмүүст аав нас барсан гэж мэдэгдэхийг хүсэхгүй байлаа, учир нь ямар ч үг хүнийг тийм үед тайтгаруулж чаддаггүй юм байна лээ. Тэрний оронд мэдээгүй хүмүүстэй инээж хөхрөөд, энгийн байсан нь өөрт амар. Бас одоо хүртэл хэнтэй ч аавын тухай ярилцахыг хүсдэггүй. Өнгөрсөн зун би америк явсан л даа. Хамгийн сайн найзтайгаа уулзсан. Яагаад ч юм надаас аавын тухай асуусан, тэр үед зүгээр л тэр талаар яримааргүй байна гэж хэлсэн. Найз маань намайг сайн мэднэ л дээ, тийм болохоор юу ч хэлээгүй.

За за үхлийн тухай нэг иймэрхүү бна даа.

Sunday, January 3, 2016

Үнэнийг таних болоогүй байна даа би

ДМ нэгдэл гээд монгол улсын төлөө зүтгэе гсн уриатай олон залуучуудын нэгдэл бна аа. За би ч нээх уухай хадаан дэмжээгүй ч ажиглаад явдаг блаа. Өмнө нь хэд хэдэн хүнээс наадуул чинь захиалгатай хүмүүс ээ, энэ хэдэн намууд, нэр дэвшигчдээс ямар ч ялгаагүй, үймээн гаргахад турхираад өөрсөддөө ашиг унагах гэж яваа улс гэж сонсож бсан л даа. Нэг групп бдаг юм тэр группт нь элсчихжээ дуртай дух царайлаад. Аа бас нилээн хэдэн хуудсанд нь лайк дарчихсаны гайгаар зогсоо чөлөөгүй хар бараан мэдээлэл таймлайн дээр маань гарч ирээд бхаар нь ихэнхийг нь буцаачихсан юм. Тэгсэн сая санаандгүй онигоо уншаад инээгээд явж бтал хүүхдийн 20000-ын тухай, гадаадын өндөр хөгжилтэй оронд 21 нас хүртэл нь сар бүр ямар их мөнгө өгдөг тухай уншаад энэ чинь худлаа амьжиргааны түвшин доогуур гэр бүлд л хүүхдийн мөнгө гэж өгдөг юм. Хүүхдээ асарсны мөнгийг бол 2 нас хүртэл нь л өгдөг. Тэгээд ч ийм мөнгийг ажил хийхгүй улсаар тэжээлгэх гэсэн цагаачид, цыганууд л ихэнхдээ авдаг. Өндөр хөгжилтэй орны иргэд улс орондоо хүчээ өргөе, хөгжүүлье гэдэг хүмүүс байдгаас төрөөр тэжээлгээд хэвтье гсн бодолтой хүмүүс байдаггүй юм гээд коммент бичээд хаялаа. Тэгсэн комментийг маань дор нь устгаад хаялаа. Шуурхай админтай юмаа миний муу эсэргүү коммент 10 секунд болсон уу гүй юу. За шууд дургүй хүрээд комментоо дахиад бичлээ. Тэгэнгээ та нар коммент битгий устгаад бай, хүмүүсийг мэдээлэлгүйг далимдуулж худлаа юм бичихээ боль нтр гсн доор нь википедиагийн нэг линк (герман хэл дээр) тавиад энийг орж унш өөрөө юу ч мэдэхгүйм бж гэнээ. Яахав хэрүүлч заргач хүн ороод үзлээ. Герман хэл түй ч мэдэхгүйн болохоороо муу гүүгл транслэйтээ муулаад англи руу орчуулууллаа. Тэгсэн тэр нь орлогын албан татварын хөнгөлөлтийн тухай байгаа юм. Ганц германд гэлтгүй европын орнуудад амьжиргааны доод түвшингээс хамаарч орлогын албан татварын хөнгөлөлт эдлэх боломжтой бдаг юм. (Манай Монголд ч бас бдаг юм бна. Сургалтын төлбөр, орон сууц авахад лав төлсөн орлогын албан татварыг буцааж өгдөг) Жишээ нь та хүүхэдгүй сард 500 еврогийн цалин авдаг бол орлогын албан татварт 20%-ыг буюу 100 еврог төлөх ёстой. Харин 1 хүүхэдтэй бол хүүхдийн сарын зардал буюу 200 евронд ноогдох татвараа хөнгөлүүлээд 100 евро биш 60 евро татварт өгнө. (Би хуулийг нь А,Б-гүй мэдэхгүй болохоор нэг иймэрхүү л хөнгөлөлт бдаг юм. Магадгүй яг хүүхдэд ногдох зардлыг татвараас бүрэн чөлөөлдөггүй байх.) За тэгээд энэ чинь ийм учиртай шдээ сар бүр хүүхдэд 200г өгдөг юм биш хүүхдэд ногдох зардал гэж тооцоод татвараас хөнгөлдөг юм гсн нөгөөх маань шууд намайгаа группээсээ өшиглөж гаргаад, бодвол хөөрхий муу эсэргүү комментуудыг маань устгаа биз. За тэхээр нь мсж бичлээ. Та нар ийм хүмүүс бсиймуу тээ нтр гээл хаха угаасаа хэрүүлч хүн. Тэгсэн мэдрэл муутай, сэтгэцийн өвчтэй хүн бна. Энэ пост бүтэн жил болж бгаан хэн ч худлаа гэж бичээгүй бгаа биз дээ гээд админ гуай өөрөө сэтгэцийн өөрчлөлттэй юм бичээд бна. Та нар худлаа гэж бичсэн хүний комментийг устгаад, группээсээ хасчихаар худлаа гсн коммент яаж үлдэхэв дээ л гэлээ.

За тэгээд эндээс монгол улс маань баларлаа сүйрлээ энэ муусайн хэдэн улстөрчдөөс боллоо эсэргүүцье, тэмцье, босъё гээд хашгираад орилоод байгаа хүмүүсийн за бараг 70-80% нь худлаа нөхдүүд байдаг гэдгийг олж харлаа хөөрхий. Эдэнд итгээд үнэхээр улсаа сайн сайхан, улс шиг улс болгоё гээд явж байгаа маш олон залуусын тухай бодлоо өрөвдлөө. (Нам дагасан хэд бол угаасаа мөнгө, албан тушаалын төлөө явж бгаагаа мэдэж бгаа хүмүүс харин эднийг дагаж бгаа хүмүүс бол толгойлогч хэдийнхээ ямар санаатайг мэдэхгүй худлаа үгэнд нь итгээд л явж бгаа болохоор бүх зүйл болоод өнгөрсний дараа үнэн нүүр царайг нь хараад цочирдох байх даа.) Монголчууд бид хэтэрхий гэнэн бас хэтэрхий мартамхай хүмүүс юм даа. Одоо ч сонгууль дөхөөд бүүр л их худал хуурмаг гарч ирэх байх даа. Энэ их худал хуурмаг дундаас хэсэгхээн үнэнг олох нөгөө бухал өвснөөс зүү эрэхээс ч хэцүү байх юм аа.

Thursday, February 19, 2015

Амиа бодох үзлийг дэмжигч



За би бол аймшигтай амиа бодсон хүн ш дээ. Миний хувьд ерөөсөө би нэгдүгээрт. Хэхэ хүмүүс намайг одоохондоо хүүхэдгүй болохоор тэгж бгаан хүүхэдтэй болохоороо хүүхэд 1рт болноо л гэдийн. Тэр ч мэдээж ойлгомжтой л доо. Би өөрийн хүүхэд байтугай дүүгийн хүүхэдтэй барьцаад би нэгдүгээрт гээд гүйж явна гэж юу байхав. Гэр бүлийнхэнтэйгээ ч нээх барьцаад бхгүй. Нэг хүний төлөө гүйсэн хүн бдаг даа. Өөрийнхөө юманд тэгж гүйхгүй байж хүний асуудал, хүний ажилд өөрийнхөөсөө илүү анхаарал тавиад л өөрийгөө золиослоод. Би тийм хүн биш ээ л гэж. 




Би асуудлыг ер нь хурдан шийддэг. Яагаад гэнэт солиороод амиа бодогч нтр гэснээ асуудал шийдэх рүү орчихвоо гэж үү? Учир нь би асуудлыг шийдэхдээ амиа бодогч зан чанараа ашигладагт бгаа юм. Зарим хүмүүс шийдвэр гаргах гэж бөөн юм болдог. Шийдэлд хүрэхгүй байж л наана нь ямар ч хэрэггүй асуудалд санаа зовоод л. Би тэр хүмүүст ингэж зөвлөдийн. За таньд мэдээж 2оос олон гарц бгаа байх асуудлыг шийдэх. Хамгийн эхлээд та огт боломжгүй гарцуудыг март. Зарим хүмүүс надад ийм асуудал бна. Энийг ингэж ингэж шийдэж болж бна. Би тэхдээ алийг нь сонгохоо мэдэхгүй бна гэдийн. Тэхээр нь би эхлээд шууд тэгвэл энийг сонгочооч гэхээр энийг сонгож болохгүй ийм ийм учраас гэнэ. За тэгвэл энийг гэхээр бас сонгож болохгүй баахан шалтгаан хэлнэ. Ингэсээр бгаад хүмүүст ихэнхдээ 1-3 л гарц үлддэг. Уул нь зөвхөн боломжит 3н гарцыг жинлэж үзэж байж шийдвэрээ гаргахад болох юман дээр хүмүүс боломжгүй баахан гарцуудад санаа зовж цаг алддаг. Зарим тохиолдолд ердөө ганц гарч байх ч тохиолдол бий. Мэдээж таньд ийм л ганц гарц бнаа яагаад гэвэл энэ энэ гарцууд ийм ийм саадтай учраас сонгох боломжгүй ээ гээд хэлээд өгвөл тэр хүнд өөр арга бхгүй учраас тэрийгээ л сонгоно. Харин ганцхан бсаар бхад өөр бусад боломжгүй гарцуудын талаар санаашрах бол миний хувьд шал хэрэггүй зүйл. Тэрний оронд ганц гарцаа илүү сайжруулахад санаагаа чилээсэн нь дээр. За ганцхан гарцтай асуудлын хувьд ийм. Харин 2оос олон боломжит гарц бгаа тохиолдолд би амиа бодноо. Шууд л за энэ хэдээс аль нь надад хамгийн ашигтай, хамгийн аятайхан, тухтай нь вэ? Аа тэр гарц бусад хүмүүст хортой хохиролтой юу? Мэдээж бусдыг хохироож өөртөө маш их ашиг гаргахын оронд бусдыг хохироолгүй өөртөө арай бага ашигтайг сонгосон нь дээр. Харин хэзээ ч өөрийгөө хохироосон бусдад ашигтай сонголтыг хийхгүй. Жишээ нь манай ээж дандаа ийм хачин сонголт хийдийн. Та өөрөө хохирох гээд бна шдээ гэхээр за яахав дээ сүртэй юм биш гэнэ. Тэгээл өөрөө жижиг жижиг хохироол яваад бна. Ядаж бхад манай ээж хүнд үгүй гэж хэлж чаддаггүй төрлийн хүн. Би бол жишим ч үгүй хүний нүүр лүү харж бгаад ҮГҮЙ (мэдээж юу гэж байнга ийм боловсон хэлэхэв лай лай, өө яшиг яшиг, би лав чадахгүй шүү, залхуу хүрээд бнөө, өөрөө тэхгүй юу гэх мэтчилэн) гээл хэлчихдэг юм. Энэ нь ч надаа амар. Би хүнд амалсан бол амалснаа заавал биелүүлэхийг хичээдэг. Байнга биелүүлдэггүй л дээ заримдаа худлаа болно. Тэр үедээ надад ядаргаатай мэдрэмж төрдийн. Би бусад хүмүүсийг өөр шигээ гэж боддог болохоороо ямар нэг юм гуйх үед ЗА гэсэн л бол болно гээд итгэчихдэг. Дараа нь нөгөө хүн хэлсэндээ хүрэхгүй тохиолдолд уур хүрдийн аль хэдийн чадахгүйгээ хэлчихсэн бсан бол би өөр арга олно шд. Болохоосоо болохгүй хүртэл нь ядаж өөрөө оролдоно шд гэж боддог болохоор өөрөө хэлсэн амандаа хүрэхгүй тохиолдолд тэр хүн миний худлаа амлалтаас болж итгэл алдарч, уурлаж бухимдаж, хамаг төлөвлөсөн зүйл нь бүтэхээ больсон гэж бодохоор үнэн лайтай мэдрэмж төрөөл нээх худлаа өөрийгөө буруутгаал. 




За за сүүлдээ юуны тухай бичиж бгаагаа мартаад тэнээд явжээ. За ямар ч гсн би бол маш амиа бодсон хүн ба тэрийгээ огт буруу гэж боддоггүй, миний энэ үзлийг буруутгадаг хүмүүстэй байнга маргаан хийж дийлэхгүй ч гсн нөгөө хүнд ямар ч бсан нээрээ энэ бас зарим талаараа зөв юм бна шүү гсн эргэлзээ үлдтэл нь өөрийн үзэл бодлоо хамгаалдаг хөөн гэж.

Хаха шинийн нэгний бичлэг юм бна шдээ. Юун хачин юм биччихвээ сар шинийн анхны бичлэг гсн чинь.

За сар шинэдээ сайхан шинэлж юу санасан есөн хүслээ биелүүлээрэй!

Thursday, December 4, 2014

Хайр нь дотроо хал нь гаднаа

Эрэгтэй хүмүүс ихэнхдээ ингэж хайрладаг юм шиг. Ийм хайрыг мэднээ. Тэхдээ тухайн үедээ огт мэдрээгүй хаха. Би угаасаа мэдрэмжгүй хүн л дээ. Хүн ер нь монголоор л хэлэхгүй бол ойлгохгүй хүн шдээ. Нэг таньдаг залуу бсан юм. Таньдагаас арай дотно тэгсэн мөртлөө бас бүүр дотно нтр гэчихэж болмооргүй. Бид 2 2уулхнаа байх үедээ хамаагүй юм хумаа ярьж, найзархаж ер нь надтай 2уулхнаа байхаараа жирийн бна. Аан олуулаа бөөнөөрөө байх үедээ дандаа намайг шоолж шоглож бүр дээрэлхээд ч бгаа юм шиг. Би энэ надад дургүй л гэж боддог блаа. Тэгсэн олоон жилийн дараа чи намайг тоогоогүй шдээ гэж хэлж намайг шоконд оруулж билээ. Хаха би урдаас нь хүүе юу яриад бгаан чи надад дургүй бсан биз дээ гэжийгаан бишүү. Загварын ертөнц гээд солонгосын олон ангит кино бдаг даа. Саяхан тэр киноны дууг эргэн дурсахуй гээд фб-ийн группээс олж сонсоод. Гэнэт дурсамж сэргээд тэр киногоо хальт гүйлгэж үзэв ээ. Тэгсэн тэр гол дүрийн залууг хараад саналаа л даа.  Хальт ярьж өгвөл 1 хүүхэнд 2 залуу дурлана за угаасаа ч солонгос кинонд нэг бол нэг хүүхэнд 2 залуу эсвэл 1 залууд 2 хүүхэн дурлаад тэгээд бөөн юм болж болж арай гэж амар сайхандаа жаргадаг шдээ кк. Хамгийн гол нь эхлээд нэг залуу нөгөө хүүхэнд хайртай байна. Гэхдээ тэрийгээ барагтай бол илэрхийлэхгүй. Тэгсэн 2 дахь залуу гарч ирнэ. Тэр бас хүүхэнд дурлаваа тэхдээ байнга дэмжээл, халамжлаал бна. Уул нь хүүхэн эхлээд эхний залууд хайртай байсийн. Тэгсэн эхнийх нь тоохгүй царайлаал 2 дахь нь анхаарал тавиад бсан чинь сүүлдээ 2 дахь залууд хайртай болно. Тэгсэн сүүлдээ юу ч болоод бдаг билээ 2 дахь залуу нь гэнэт сүүлэрч мүүлрээд сүүлдээ шоронд орно. Энэ хооронд эхний залуу хөөрхий алдаагаа ухаарсийн байлгүй анхаарал халамж тавьж эхэлнэ. Ингээд хүүхэн буцаад эхний залууд хайртай болоод яг хуримаа хийх гэж бсан чинь нөгөө гай нь машинд дайруулаад үхчихдийн. Угаасаа шал тэнэг төгсгөлтэй кино төгсгөлөөс бусад нь надаа их таалагддаг одооны солонгос кинонуудыг бодвол үзүүштэй драма л даа. Би ер нь кино ч бай, зохиол ч бай бүр заримдаа шүлгийг хүртэл амьдрал дээр буулгаж ирж боддог л доо. Бодит мэтээр гэхиймуу даа. Тэгээд энэ киног бодит амьрал гэж үзэхэд хүүхнийг тэгтэл буруутгаж болмооргүй. Ер нь солонгос кинон дээр сайн залуу нь дандаа хаягддаг ч гсн үнэндээ эмэгтэй хүн гэдэг халамж анхаарал зэрэг жижиг боловч байнгын зүйл сэтгэлд нь илүү хурдан хүрдэг юм шиг санагддаг. Мэдээж уул нь сайн, муу залуу гэдэг нь илүү чухал боловч сэтгэл гэдэг нь тийм зүйлд хууртагдаад бгаа болохоор яалтай ч билээ. Би эрэгтэй найзууддаа хэлдэг юм. За та нар байн байн эхнэртээ цэцэг аваачиж өгч бгаарай, хааяа ч гсн 2уулхнаа кино театр, жүжиг, хошин шог ч бсан үзэж бгаарай, бас хааяа 2уулхнаа ресторанд хооллоорой гэж. Эрэгтэй хүмүүс чинь бас над шигээ монголоор хэлэхээс нааш ойлгохгүй. Бүр ингэж тодорхой хэлээд байхад чинь хүртэл ойлгохгүй цэцэг аваачаад өгснөөс хувцас нтр авсан нь дээр бишүү цэцэг чинь хэд хоноод үхнэ мүхнэ гээд солиороод бдийн. Тэхээр нь би эмэгтэй хүн бнаа мэджийнэ зүгээр миний үгэнд ор гэдийн. За ер нь бол хайр нь дотроо хал нь гаднаа тийм хайрыг олж харж сурахиймсаан л гэж. Аа бас

Дэндүү их хайртайдаа чамтай би ханилахгүй


Дэндүү их хайртайдаа
Чамтай би ханилахгүй 
Дэргэд чинь өнгөө гээж 
Дээлэнд чинь нулимсаа шингээхгүй 
Унаж боссон амьдралд 
Уусан байхыг чинь харахгүй 
Уруулд чинь духаа наагаад 
Учирлаж гуйхгүй
Дэндүү хайртайдаа
Чамтай би ханилахгүй
Хардахын зовлон эдлүүлж
Хажууд чинь би гоёхгүй
Зовлон жаргалын сүүдэрт
Зогдор чинь буухыг үзэхгүй
Өвөрт чинь гандаж
Өөрийг чинь элээхгүй
Дэндүү хайртайдаа
Чамтай би ханилахгүй
Зүс сайханд хууртаж
Зүрхээ эмтлэхийг чинь мэдэхгүй
Өнчрөлийн гашуунд сэтгэлээ үйн
Өр чинь сэмрэхийг тэвчихгүй
Өтлөхийн үнэнд гүйцэгдсэн
Өндрөөс унахдаа өвдөхийг чинь мэдэхгүй
Дэндүү хайртайдаа
Чамтай би ханилахгүй ээ
Р.Эмүжин